Παρασκευή, 24 Αυγούστου 2012

Δάνειες λέξεις

Δάνειες ονομάζονται οι λέξεις που
προέρχονται από ξένες γλώσσες

Οι σχέσεις των Ελλήνων με τους λαούς που πέρασαν από την περιοχή μας ή εγκαταστά­θηκαν σε αυτήν έχουν αφήσει τα ίχνη τους (και) στη γλώσσα μας. Πολλές λέξεις αυτών των λαών μπήκαν στην Ελληνική σε διάφορες εποχές· πολλές μπαίνουν ακόμη και σήμε­ρα.
● Αυτό είναι πολύ συνηθισμένο ανάμεσα στις γλώσσες. Στα αγγλικά, για παράδειγμα, υ­πάρχουν πολλές λέξεις ελληνικής προέλευσης.

O γλωσσικός δανεισμός είναι αποτέλεσμα των πολιτικών, οικονομικών και πολιτιστικών σχέσεων ανάμεσα στους λαούς, γι’ αυτό υπήρξε, υπάρχει και θα υπάρχει πάντοτε. Είναι μια φυσική διαδικασία που εμπλουτίζει και ανανεώνει τις γλώσσες, ακόμη και τις γλώσ­σες μεγάλων πολιτισμών όπως τα ελληνικά και τα λατινικά παλαιότερα ή τα γαλλικά και τα αγγλικά τα νεότερα χρόνια.

«Θα πάρω αυτήν! Τη χρειάζομαι!»

Οι ομιλητές μιας γλώσσας έρχονται σε επαφή με τους ομιλητές μιας άλλης και αρχίζουν να χρησιμοποιούν κάποιες λέξεις. Αυτό γίνεται είτε επειδή συμβιώνουν (είναι γείτονες, κατακτημένοι ή κατακτητές) είτε επειδή τα ονόματα που θα δανειστούν δηλώνουν ορι­σμένες έννοιες, π.χ. επιστημονικές και τεχνολογικές, που τους είναι άγνωστες.

Ταυτόχρονα προσπαθούν να αποδώσουν αυτό που ακούνε σύμφωνα με ό,τι ισχύει στη δική τους γλώσσα, να το προσαρμόσουν δηλαδή στη φωνητική και στη μορφολογία της: ferry boat > φεριμπότ.

Βέβαια, ευτυχώς για όλους, ο γλωσσικός δανεισμός διαφέρει από
τον οικονομικό δανεισμό: Ο δανειολήπτης δε χρωστά τίποτα!

Πότε ήρθαν οι δάνειες λέξεις

Η προέλευση των δάνειων λέξεων έχει να κάνει με τη γεωγραφία της περιοχής μας αλλά και την ιστορία της. Με βάση την τελευταία, μπορούμε να διακρίνουμε τρεις περιόδους:

 Α 
Τα αρχαία χρόνια μπήκαν στη γλώσσα μας λέξεις προελληνικές αλλά και λέξεις από τους γειτονικούς λαούς: ιλλυρικές, ανατολίτικες, εβραϊκές, αραμαϊκές και λατινικές.

Προελληνικές λέξεις. Τα ελληνικά φύλα τις δανείστηκαν από τους λαούς που βρήκαν στον ελλαδικό χώρο, όταν κατέβηκαν από τον Βορρά για να εγκατασταθούν.
Παραδείγματα: θάλασσα, Αθήνα, Κύθηρα.

Ιλλυρικές λέξεις. Φανερώνουν κυρίως τοπωνύμια (Βέροια, Ιθάκη, Κέρκυρα).

Ανατολίτικες λέξεις. Οι αρχαίοι Έλληνες τις πήραν από τους λαούς της Ανατολής, ό­ταν ήρθαν μαζί τους σε πνευματική και εμπορική επαφή. Πρόκειται για λέξεις περσικές (παράδεισος), φοινικικές (τα περισσότερα γράμματα του αλφαβήτου), σημιτικές (περιστέ­ρι), αιγυπτιακές (φαραώ) κ.ά.

Εβραϊκές και αραμαϊκές λέξεις. Πέρασαν στην ελληνική γλώσσα μέσω των Ευαγγε­λίων και του χριστιανισμού.
Παραδείγματα: αμήν, Γολγοθάς, Ιωάννης, Μαρία, Μιχάλης, Πάσχα, Σάββατο.

Λατινικές λέξεις. Είναι οι περισσότερες λέξεις αυτής της περιόδου, επειδή η περιοχή μας υπήρξε τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που είχε επίσημη γλώσσα τα λατινικά, αλλά και διότι τα λατινικά υπήρξαν η επίσημη γλώσσα και της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυ­τοκρατορίας (της Βυζαντινής) κατά τους πρώτους αιώνες της ζωής της.
Παραδείγματα: μαρούλι, σπίτι, κάστρο, βάρκα.

 Β 
Τα ρωμαϊκά και τα βυζαντινά χρόνια, αλλά και κατά την περίοδο της ξένης κυριαρχίας, μπήκαν στη γλώσσα μας λέξεις κυρίως σλαβικές, βλάχικες και αρβανίτικες, ιταλικές και τουρκικές, αραβικές και περσικές.

Σλαβικές λέξεις. Είναι ελάχιστες και αφορούν την καθημερινή αγροτική ζωή (κοτέτσι) ή τοπωνύμια (Αράχοβα, Γρεβενά).

Βλάχικες και αρβανίτικες λέξεις. Είναι πολύ λίγες: μπουμπούκι, Λιόσια, Μενίδι, φλο­γέρα.

Ιταλικές και βενετικές λέξεις. Είναι πάρα πολλές. Η επικοινωνία με τους Ιταλούς και οι επιρροές από τη γλώσσα τους άρχισε με τις σταυροφορίες και συνεχίστηκε κυρίως στις βενετοκρατούμενες περιοχές.
Παραδείγματα: μπακαλιάρος, βίδα, φουρτούνα, βιολί.

Τουρκικές λέξεις. Στα χρόνια της οθωμανικής κατοχής, όπως είναι φυσικό, η επιρροή της τούρκικης γλώσσας υπήρξε μεγάλη, ενώ με τη σύσταση του ελληνικού κράτους πε­ριορίστηκε σημαντικά.
Παραδείγματα: γιασεμί, κεφτές, παπούτσι, τζάμι.

Αραβικές και περσικές λέξεις. Είναι λίγες και πέρασαν στα ελληνικά κυρίως από τα τουρκικά (καφές, μαγαζί, μελιτζάνα).

 Γ 
Τους τελευταίους δύο αιώνες (από το 1800 περίπου και μετά) εισήλθαν στη γλώσσα μας κυρίως γαλλικές και αγγλικές λέξεις.

Γαλλικές λέξεις. Αποτελούν την πλειοψηφία. Συνήθως είναι λέξεις υλικού, τεχνικού ή ανώτερου πολιτισμού (μαγιονέζα, μπλούζα).

Αγγλικές λέξεις. Στην αρχή πέρασαν στα ελληνικά μέσω των γαλλικών αλλά η επιρρο­ή τους μεγάλωσε όταν η αγγλική αναδείχτηκε παγκόσμια γλώσσα (χιούμορ, κέικ, βόλεϊ).

Λέξεις από άλλες γλώσσες. Ήρθαν στα ελληνικά από άλλες γλώσσες με έμμεσο τρό­πο. Προέρχονται από τη Γερμανία (τσίγκος), την Ισπανία (σερενάτα), την Ινδία (βεγγαλι­κό), την Κίνα (τσάι), τη Μαλαισία (ουραγκοτάγκος), την Αφρική (μπανάνα), το Μεξικό (κακάο), την Καραϊβική (κανίβαλος), την Αυστραλία (καγκουρό) κ.ο.κ.


Η προσαρμογή των δάνειων λέξεων

Οι δάνειες λέξεις στο πέρασμα των αιώνων εξελληνίστηκαν, κανονίστηκαν φωνητικά και μορφολογικά με τις ντόπιες και τελικά αφομοιώθηκαν και δεν ξεχωρίζουν από παλαιότε­ρες. Όλα αυτά σημαίνουν ότι:

● Πήραν την εξωτερική ελληνική μορφή και κλίση: «μπαγιατεύω» όπως μαζεύω, «πα­σάς» όπως αλευράς.

● Σχημάτισαν παράγωγα και σύνθετα: σκάλα > σκαλί, σκαλάκι, σκαλώνω, σκαλωσιά, σκα­λοπάτι, κεφαλόσκαλο.

● Χρησιμοποιήθηκαν σε μεταφορές, παροιμίες και άλλες φράσεις: φούρνος > κάποιος φούρ­νος γκρεμίστηκε, βίδα > του λασκάρισε η βίδα.

● Πολύ συχνά πλούτισαν τη γλώσσα: τουφέκι > τουφεκάκι, τουφεκιά, τουφεκίζω, λιανο­τούφεκο.

Πολλές λέξεις, ωστόσο, εντάχθηκαν σχετικά πρόσφατα στη γλώσσα μας και δεν έχουν προλάβει να αφομοιωθούν. Δεν έχουν «τριφτεί» αρκετά στο στόμα του λαού και αποτε­λούν ακόμη ξένο σώμα. Έτσι, δε συμμετέχουν εύκολα στην παραγωγή και τη σύνθεση και όταν τις χρησιμοποιούμε ξεχωρίζουν από τις πιο παλιές ως διαφορετικές: κουάκερ, πουρμπουάρ, πριμ, φεριμπότ, χιούμορ.

ΠΗΓΕΣ: Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής (ΑΠΘ-Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών-Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, 1941 και 1993), www.komvos.edu.gr, www.greek-language.gr, abnet.agrino.org | ΕΙΚΟΝΑ: www.buzzfeed.com

1ο-7ο ΜΕΡΟΣ: Μερικά εισαγωγικά κειμενάκια προέρχονται από άρθρο του Σωφρόνη Χατζησαββίδη. Το λεξιλόγιο έχει αποδελτιωθεί από το Μεί­ζον Ελληνικό Λεξικό Τεγόπουλου-Φυτράκη και την εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα. Δεν περιλαμβάνονται λέξεις με αβέβαιη προέλευση.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ:
1ο μέρος: Δάνειες λέξεις από τα λατινικά
2ο μέρος: Δάνειες λέξεις από τα βενετικά
3ο μέρος: Δάνειες λέξεις από τα ιταλικά
4ο μέρος: Δάνειες λέξεις από τα τουρκικά
5ο μέρος: Δάνειες λέξεις από τα γαλλικά
6ο μέρος: Δάνειες λέξεις από τα αγγλικά
7ο μέρος: Δάνειες λέξεις από άλλες γλώσσες

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: λεξιλόγιο


2 σχόλια:

maranda είπε...

Πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες!
Λοιπόν, αφού οι δάνειες λέξεις είναι δωρεάν, θα πάρω έναν μπακλαβά κι έναν καφέ...Στην υγειά σας!:))

δάσκαλος98 είπε...

Χε χε! Αυτή είναι μια ...πληρωμένη απάντηση! :))

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλώ μη γράφετε με greeklish ή κεφαλαία (σημαίνει ότι φωνάζετε), γιατί τα σχόλια θα διαγράφονται. Πριν τη δημοσίευση ελέγξτε για τυχόν λάθη απροσεξίας, πατώντας στο κουμπί «Προεπισκόπηση». Περισσότερα εδώ.